DE KUNST
De Vroegste Christelijke Kunst, Ondergronds
De Goede Herder, de vis, de orante en Jona — het lezen van de fresco's en symbolen in de Cubicles van de Sacramenten.
Bekijk catacombentours op GetYourGuide ↗Waar christelijke kunst begint
De catacomben van Sint-Callistus herbergen enkele van de oudste christelijke kunstwerken ter wereld — fresco’s geschilderd in de late tweede en vroege derde eeuw, toen de christelijke beeldtaal nog maar net werd ontwikkeld. In de Cubicles van de Sacramenten, familiale grafkamers, dragen de muren en plafonds schilderingen die in feite de eerste pogingen zijn om het christelijk geloof in beeld te brengen. Ze zien is een visuele taal aanschouwen in haar allereerste begin, vóórdat de conventies van de latere christelijke kunst bestonden.
De Goede Herder en de orant
Twee figuren keren steeds terug. De Goede Herder — een jonge man die een lam op zijn schouders draagt — is het meest voorkomende beeld in de vroege catacomben, een zacht portret van Christus die zorgt voor zijn kudde en, hier, voor de doden. De andere is de orant: een figuur, vaak een vrouw, staand met opgeheven armen in gebed, die de ziel van de overledene in vrede verbeeldt. Geen van beide ziet eruit zoals middeleeuwse of renaissancechristelijke kunst later zou doen; ze zijn eenvoudiger, stiller en dichter bij de Romeinse schilderkunst van hun eigen tijd.
De vis, het brood en Jona
De catacomben zitten vol symbolen waarmee de vroege christenen in een soort beeldtaal spraken. De vis stond voor Christus — het Griekse woord voor vis, ichthys, vormt een acrostichon van een geloofsbelijdenis. In Sint-Callixtus is een beroemd beeld te zien van twee vissen die een mand met brood dragen, een vroeg teken van de eucharistie. Het verhaal van Jona, die werd verzwolgen en na drie dagen terugkeerde, keert telkens weer als een belofte van de verrijzenis. Uw gids leest deze tekens voor u, en zodra u ze kent, begint u ze overal te zien.
Waarom het mensen raakt
Wat deze kunst ontroerend maakt, is niet haar verfijning — veel ervan is bescheiden, zelfs ruw — maar haar context en haar hoop. Deze beelden werden in het duister geschilderd, op de graven van gewone mensen, door een gemeenschap die geloofde dat haar doden zouden opstaan. Ze zijn onbewaakt, teder en verbazingwekkend vroeg. Voor een Goede Herder staan die achttien eeuwen geleden werd geschilderd, op het kerkhof van de mensen die hem schilderden, is een van die stille grootse ervaringen die Rome biedt — en een reden om met een gids te gaan die je kan helpen lezen wat je ziet.