DE MYTHE
Waren de catacomben geheime schuilplaatsen? Nee.
Het hardnekkige verhaal dat christenen zich ondergronds verborgen om aan Rome te ontsnappen — en wat de catacomben werkelijk waren.
Bekijk catacombentours op GetYourGuide ↗Het verhaal dat u waarschijnlijk hebt gehoord
Het is een van de meest herhaalde ideeën over het vroege christendom: dat vervolgde christenen de catacomben in vluchtten om zich voor de Romeinen te verbergen, waar ze bij kaarslicht geheime diensten hielden tussen de graven. Het is een levendig beeld, het duikt op in romans en films, en het is bijna volledig onjuist. De werkelijkheid is stiller en, op haar eigen manier, interessanter — en het juist begrijpen ervan verandert hoe u de plek beleeft waar u staat.
Waarom de doden buiten de stadsmuren werden begraven
Het kernfeit is een kwestie van Romeins recht, niet van geheimhouding. Al in de Twaalf Tafelen van rond 450 v.Chr. vereiste het Romeinse recht dat de doden buiten de stadsmuren werden begraven — 'extra muros.' Dit gold voor iedereen: heidenen, joden en christenen begroeven hun doden gelijkelijk buiten de muren, en daarom staan de wegen die Rome uit leiden — met name de Via Appia — vol met graven. De christelijke catacomben zijn simpelweg de christelijke variant van een universele Romeinse praktijk: gemeenschappelijke begraafplaatsen, uitgegraven waar de wet bepaalde dat begravingen moesten plaatsvinden.
Legaal, geregistreerd en bekend
Verre van geheim, waren de catacomben legaal, georganiseerd en bekend bij de autoriteiten. Sint-Calixtus werd de officiële begraafplaats van de Kerk van Rome, beheerd door een diaken die speciaal daarvoor was aangesteld — een volkomen openbare regeling. Gemeenschappen bundelden middelen om de gangen uit te graven en te onderhouden; families kochten nissen; de locaties werden beheerd. Een verborgen schuilplaats heeft geen beheerder en geen naam in de registers. Een begraafplaats wel.
Waarom ondergronds, en waarom begraven
Twee zaken verklaren de catacomben. Ten eerste: ruimte en geologie. Land nabij Rome was duur, en de zachte vulkanische tufsteen was gemakkelijk uit te graven en stabiel genoeg om tunnels te maken, dus naar beneden gaan — laag na laag — stelde een gemeenschap in staat om enorme aantallen doden te begraven op een klein oppervlak. Ten tweede: geloof. Christenen gaven de voorkeur aan begraven boven de Romeinse norm van crematie, vanwege hun overtuiging in de opstanding van het lichaam; ze wilden hun doden heel in de aarde leggen. De catacomben zijn de fysieke uitdrukking van die hoop, geen bunker.
Wat dit betekent voor uw bezoek
Het kennen van de waarheid herkadert de hele ervaring. U bezoekt geen schuilplaats waar bange mensen zich verborgen hielden; u bezoekt een begraafplaats waar een gemeenschap haar doden begroef met zorg, waardigheid en vertrouwen in wat komen zou, en hun graven versierde met de vroegste christelijke kunst. Daarom doet de aard van een bezoek ertoe — stil, respectvol, onhaast. De catacomben ontroeren juist omdat ze zo menselijk en zo alledaags zijn: een volk dat zijn dierbaren begraaft, in hoop, in de grond onder een Romeinse weg.